Nhân kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN (1981 – 2026), chiều 17-10, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), Ban Văn hóa Trung ương phối hợp cùng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), Ban Tôn giáo và Dân tộc, Báo Đại Đoàn Kết (thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia: “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”.
Quang lâm chứng minh và tham dự hội thảo có Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, Chủ tịch Hội đồng Trị sự; Hòa thượng Thích Bửu Chánh, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự; Thượng tọa Thích Thanh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự kiêm Chánh Văn phòng I Trung ương; Thượng tọa Thích Minh Quang, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Phó Chánh Văn phòng I Trung ương, Phó Trụ trì Thường trực chùa Tam Chúc; cùng chư tôn giáo phẩm Hội đồng Trị sự.
Về phía đại biểu có ông Vũ Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ; ông Triệu Tài Vinh, Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các Đoàn thể Trung ương; GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội); cùng đại diện các cơ quan, ban ngành Trung ương và địa phương. Hội thảo cũng đón tiếp chư tôn đức Ban Văn hóa Trung ương và các tỉnh thành, các học giả, nhà nghiên cứu và đông đảo Tăng Ni, Phật tử.
Đoàn chủ tọa điều hành hội thảo gồm có Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Văn hóa Trung ương, Trưởng Ban Tổ chức; Hòa thượng Thích Minh Hiền, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Văn hóa Trung ương; ông Nguyễn Văn Thanh, Trưởng ban Tôn; PGS.TS Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học; cùng chư tôn đức Phó Trưởng ban Văn hóa Trung ương.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Hòa thượng Thích Minh Hiền nhấn mạnh sự kiện diễn ra trên vùng đất Ninh Bình giàu truyền thống lịch sử, hướng tới dấu mốc 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ban Văn hóa Trung ương giai đoạn 1981 – 2026.
Hòa thượng khẳng định công tác văn hóa của Giáo hội thời gian qua đã phát triển bài bản, có tính hệ thống thông qua các đề án định hướng đặc trưng văn hóa về Pháp phục, Ngôn ngữ, Kiến trúc và Di sản. Đứng trước làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, số hóa kinh điển và tổ chức sinh hoạt tâm linh trên không gian mạng mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức lớn.
Theo Hoà thượng, hội thảo tập trung làm rõ ba nhiệm vụ trọng tâm: khẳng định nền tảng giá trị của văn hóa Phật giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đánh giá thực trạng bảo tồn, số hóa di sản trong môi trường số; đồng thời đề xuất định hướng chiến lược phát triển công tác văn hóa của Giáo hội hướng tới Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X.
Phát biểu chỉ đạo và định hướng hội thảo, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn ghi nhận, tán dương những thành tựu của Ban Văn hóa Trung ương trong suốt 45 năm qua, nổi bật là các đề án văn hóa trọng điểm và dấu ấn tại các kỳ Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc.
Trưởng lão Hòa thượng Chủ tịch định hướng bốn nội dung trọng tâm cho giai đoạn tới: tiếp tục lan tỏa chuẩn mực pháp phục, ngôn ngữ và sớm hoàn thiện đề án kiến trúc, di sản; đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa Phật giáo gắn liền với việc giữ gìn sự thanh tịnh, trang nghiêm của Chánh pháp trên không gian mạng; chú trọng đào tạo đội ngũ Tăng Ni, cư sĩ vững phẩm hạnh và am tường chuyên môn; đồng thời đưa văn hóa Phật giáo hội nhập sâu rộng, đóng góp tích cực vào công tác đối ngoại nhân dân và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.
Trình bày báo cáo đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh văn hóa Phật giáo là thành tố quan trọng cấu thành bản sắc văn hóa dân tộc, đóng vai trò nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển đất nước. Trước sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ cốt lõi như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo, hội thảo khẳng định nguyên tắc xuyên suốt “Con người là trung tâm – Công nghệ là phương tiện”.
Đồng thời, báo cáo đề dẫn định hướng các đại biểu tập trung thảo luận về việc bảo tồn giá trị cốt lõi, đổi mới phương thức hoằng pháp, kiến tạo văn hóa Phật giáo trên nền tảng đạo đức truyền thống và ứng dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và chuẩn mực.
Hội thảo đã tiếp nhận 45 bài tham luận in trong kỷ yếu và 15 công trình nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dân tộc học và Tôn giáo học. Trong các phiên làm việc, chư tôn đức Tăng Ni, các nhà quản lý và học giả đã trao đổi, thảo luận sâu sắc về các vấn đề cấp thiết như tính liên thông dữ liệu số hóa, việc bảo đảm tính thực chứng trong tu tập trước xu hướng sinh hoạt trực tuyến, nguy cơ thương mại hóa giáo lý và việc xây dựng chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng.
Phát biểu đúc kết và bế mạc, Hòa thượng Thích Thọ Lạc trân trọng tiếp thu các ý kiến đóng góp tâm huyết, khẳng định công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thể thay thế cho sự tu chứng và đạo hạnh của người hành đạo.
Hoà thượng nhấn mạnh, Ban Văn hóa Trung ương sẽ khẩn trương tổng hợp các luận cứ khoa học để trình Hội đồng Trị sự xem xét, tập trung vào việc chuẩn hóa hệ thống dữ liệu số liên thông theo Luật Di sản văn hóa năm 2024, xúc tiến nghiên cứu mô hình Trung tâm nghiên cứu di sản và ứng dụng văn hóa Phật giáo, hoàn thiện các đề án văn hóa và xây dựng bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực trên môi trường số.
